مىكشند و فرياد برمىآورند و گاه دست بر دست مىزنند و گاه مىرقصند و گاه مىافتند و گاه مىطلبند » . از نظر فيض اين حركات شبيه « به لعب و استهزا » است ، حال آن كه آنان اين حركات را « عبادت » مىدانند . در اعتقاد وى كيفيت عبادت ، دست مردم نيست تا هر گونه كه خواستند عمل كنند بلكه « بايد كه از صاحب شرع » رسيده باشد . سومين انتقادى كه فيض بر رفتار صوفيان زمان خود دارد ، « خواندن اشعار و گفتن سخنانى است كه مشتمل است بر شطح و طامات و معنى محصّلى ندارد ، مثل اين كه همه چيز يكى است و مانند آن ، كه خود نيز نمىفهمند » . هر سه انتقاد فيض ، انتقاد از رفتارهاى ناهنجار صوفيان است ؛ اما روشن است كه فيض با توجه به مقدماتى كه در اين رساله آورده ، به روش معرفتى باطنى سخت اعتقاد دارد . اين قبيل انتقادها ، حتى از سوى كسانى چون مولوى و جامى و ديگر رهبران صوفيه نيز ابراز شده است . پس از انتقاد از صوفيه ، نوبت به انتقاد از اهل ظاهر يا عالمان و فقيهان ضد صوفى مىشد . فيض اهل ظاهر را نيز به دليل برخى از برخوردهايشان با مخالفان نكوهش مىكند . او كسانى را كه از آنان با عنوان « جاهلان علماى ما » ياد كرده ، مورد انتقاد قرار داده است ؛ انتقادهايى كه در نهايت به دفاع از اهل باطن بازمىگردد . نخستين نكته « آن است كه طايفه‌اى را از اهل اسلام كه به زهد و عبادت معروفند ، لعن مىكنند ، بىآن كه از ايشان قولى يا فعلى به صحّت پيوسته باشد كه موجب لعن باشد » . اين نشانهء آن است كه فيض بر طريق زهد و عبادت ، يعنى عرفان عملى صحّه مىگذارد و جداى از آنچه صوفيان رواج داده‌اند ، اصل شيوه را تأييد مىكند . فيض مىگويد آنچه دربارهء اين افراد نقل شده است كه عقايد چنين و چنان دارند ، قابل اعتماد نيست ؛ چرا كه « امروز چيزى از بازار به ما مىرسد ؛ چون نيك به آن رسيديم ، نحوى ديگر مىباشد » . وى مىگويد ، حتى اگر اين افراد چيزى گفته‌اند كه مطابق عقايد تشيع نيست ، بايد بنا به سوابق تاريخى ، آن را حمل بر تقيّه كرد . اين مطلب بدان جهت است كه اهل ظاهر بسيارى از بزرگان صوفيه را به تسنن متهم كرده و صوفى را سنى و سنى را صوفى مىدانستند . از نظر فيض نمىبايست سخن عارفان را حمل به ظاهر كرد ؛ زيرا « ايشان مدعى اينند كه سخنان ايشان مرموز مىباشد » ، بنا بر اين « تا نيك نفهمند كه مراد صاحب سخن چيست ، تكفير و تضليل و لعن و طعن جايز نيست » . اين مطلب دربارهء اشعارى كه صوفيان دارند ، بيشتر صادق است ، زيرا كه « مدار آن بر استعاره و مجاز است » و مهم‌تر اين كه « مسلمانان را لعن كردن كارى سهل و آسان نيست » . دومين نكته‌اى كه وى بر اهل ظاهر خرده گرفته ، برخوردهاى آزارگونه آنان نسبت به